اگر مدتی است در عمق باسن خود احساس درد میکنید و این درد گاهی تا پشت ران یا حتی ساق پا ادامه پیدا میکند، ممکن است تصور کنید دچار دیسک کمر یا سیاتیک شدهاید. اما همیشه اینطور نیست. گاهی یک عضله کوچک به نام پیریفورمیس (Piriformis Muscle) عامل اصلی این دردهاست.
عضله پیریفورمیس نقش مهمی در حرکت مفصل ران و حفظ تعادل لگن دارد، اما زمانی که دچار گرفتگی یا التهاب شود، میتواند روی عصب سیاتیک فشار وارد کند و علائمی ایجاد کند که شباهت زیادی به سیاتیک دارند.
در این مقاله از مجله تخصصی مغز و اعصاب دکتر محمدرضا صادقی پور با عضله پیریفورمیس، وظایف آن، علت درد، علائم، روشهای تشخیص و درمان آشنا میشوید.
عضله پیریفورمیس کجای بدن قرار دارد؟
عضله پیریفورمیس یکی از عضلات عمقی باسن است که از استخوان خاجی (Sacrum) آغاز شده و به قسمت فوقانی استخوان ران (Femur) متصل میشود.
این عضله در زیر عضلات بزرگ باسن قرار دارد و درست در نزدیکی عصب سیاتیک واقع شده است. به همین دلیل، هرگونه التهاب یا اسپاسم آن میتواند باعث تحریک یا فشار بر این عصب شود.
وظیفه عضله پیریفورمیس چیست؟
با وجود اندازه نسبتاً کوچک، این عضله در بسیاری از حرکات روزمره نقش دارد، از جمله:
- چرخش خارجی مفصل ران
- کمک به دور کردن پا از خط وسط بدن
- حفظ تعادل لگن هنگام راه رفتن
- افزایش پایداری مفصل ران
- کمک به کنترل حرکات پا هنگام دویدن، بالا رفتن از پله و تغییر جهت
اگر این عضله بهدرستی عمل نکند، فشار بیشتری به مفاصل لگن و ستون فقرات وارد میشود.
چرا عضله پیریفورمیس دچار گرفتگی یا التهاب میشود؟
دلایل مختلفی میتوانند باعث بروز مشکل در این عضله شوند.
نشستن طولانیمدت
یکی از شایعترین علتها، نشستن مداوم پشت میز یا رانندگیهای طولانی است. این وضعیت باعث کوتاه شدن عضله و افزایش احتمال اسپاسم میشود.
ورزش یا فعالیت شدید
دویدن، کوهنوردی، دوچرخهسواری یا تمرینات سنگین بدون گرم کردن مناسب میتوانند فشار زیادی به عضله پیریفورمیس وارد کنند.
ضربه به ناحیه باسن
زمین خوردن یا آسیبهای ورزشی نیز از عوامل ایجاد التهاب این عضله هستند.
ضعف عضلات لگن
زمانی که عضلات اطراف لگن ضعیف باشند، پیریفورمیس مجبور میشود بیشتر از حد طبیعی فعالیت کند و همین موضوع احتمال آسیب را افزایش میدهد.
سندرم پیریفورمیس چیست؟
یکی از مشکلات شناختهشده این عضله، سندرم پیریفورمیس (Piriformis Syndrome) است.
در این وضعیت، عضله پیریفورمیس به دلیل اسپاسم یا التهاب، عصب سیاتیک را تحت فشار قرار میدهد و علائمی مشابه سیاتیک ایجاد میکند.
به همین دلیل، بسیاری از بیماران در ابتدا تصور میکنند دچار دیسک کمر شدهاند، در حالی که منشأ درد آنها عضله پیریفورمیس است.
علائم آسیب یا گرفتگی عضله پیریفورمیس
شایعترین علائم عبارتاند از:
- درد عمیق در یک سمت باسن
- انتشار درد به پشت ران
- احساس سوزش یا تیر کشیدن تا ساق پا
- افزایش درد هنگام نشستن طولانی
- درد هنگام بالا رفتن از پله
- ناراحتی هنگام دویدن یا پیادهروی طولانی
- کاهش انعطافپذیری مفصل ران
در برخی افراد، درد هنگام بلند شدن از حالت نشسته بیشتر احساس میشود.
چگونه پزشک این مشکل را تشخیص میدهد؟
تشخیص سندرم پیریفورمیس معمولاً با بررسی علائم و معاینه فیزیکی انجام میشود.
پزشک ممکن است برای رد سایر بیماریها از روشهای زیر استفاده کند:
- MRI ستون فقرات و لگن
- نوار عصب و عضله (EMG و NCV)
- سونوگرافی عضلات
- معاینه تخصصی مفصل ران و ستون فقرات
تشخیص صحیح اهمیت زیادی دارد، زیرا علائم این بیماری شباهت زیادی به فتق دیسک کمر دارند.
درمان درد عضله پیریفورمیس
در بیشتر موارد، درمان بدون جراحی انجام میشود.
استراحت نسبی
کاهش فعالیتهایی که درد را تشدید میکنند، اولین قدم درمان است.
تمرینات کششی
کشش اصولی عضله پیریفورمیس میتواند فشار روی عصب سیاتیک را کاهش دهد.
فیزیوتراپی
تمرینات تقویتی، اصلاح الگوی حرکتی و درمانهای دستی معمولاً نتایج بسیار خوبی دارند.
دارودرمانی
در صورت نیاز، پزشک ممکن است داروهای ضدالتهاب یا شلکننده عضلات تجویز کند.
تزریق درمانی
در برخی بیماران، تزریق دارو در اطراف عضله میتواند التهاب و درد را کاهش دهد.
آیا میتوان از آسیب این عضله پیشگیری کرد؟
بله. رعایت چند نکته ساده میتواند احتمال بروز این مشکل را کاهش دهد:
- قبل از ورزش بدن را گرم کنید.
- پس از تمرین، حرکات کششی انجام دهید.
- از نشستن طولانیمدت خودداری کنید.
- عضلات لگن و باسن را تقویت کنید.
- وزن خود را در محدوده سالم نگه دارید.
- هنگام نشستن، وضعیت صحیح بدن را حفظ کنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر درد باسن بیش از چند روز ادامه پیدا کرد، به پشت پا انتشار یافت یا با بیحسی، ضعف عضلانی یا اختلال در راه رفتن همراه شد، بهتر است هرچه سریعتر توسط پزشک متخصص مغز و اعصاب یا ارتوپد معاینه شوید.
جمعبندی
عضله Piriformis یکی از عضلات کوچک اما بسیار مهم لگن است که در حرکت و پایداری مفصل ران نقش دارد. گرفتگی یا التهاب این عضله میتواند باعث ایجاد درد در باسن و حتی علائمی شبیه سیاتیک شود. خوشبختانه در بیشتر موارد، با تشخیص صحیح، فیزیوتراپی، تمرینات کششی و اصلاح سبک زندگی میتوان بدون نیاز به جراحی این مشکل را درمان کرد.
اگر درد باسن یا انتشار درد به پا زندگی روزمره شما را مختل کرده است، بهتر است علت آن توسط پزشک متخصص بررسی شود تا درمان مناسب در سریعترین زمان آغاز شود.
دیدگاه خود را بنویسید